Financieel meerjarenperspectief en nieuwe ontwikkelingen

In deze begroting 2027-2030 zijn de denkrichtingen en uitgangspunten uit de Kaderbrief 2027 uitgewerkt en zijn de nieuwe ontwikkelingen opgenomen die invulling geven aan de ambitie van de gemeente Coevorden. 

Deze Kaderbrief is in een bijzondere bestuurlijke context verschenen. Na de gemeenteraadsverkiezingen is een nieuwe gemeenteraad aangetreden en is de vorming van het nieuwe college in juli afgerond. Om die reden had de Kaderbrief een ander karakter dan gebruikelijk. Waar een Kaderbrief vaak nieuwe beleidskeuzes en politieke accenten bevat, richtte deze editie zich vooral op de opgaven waar wij als gemeente voor staan en de financiële ruimte waarbinnen deze moeten worden gerealiseerd. Op basis van de geschetste ontwikkelingen, financiële inzichten en het coalitieakkoord geeft deze Kaderbrief denkrichtingen en uitgangspunten mee aan de uitwerking van de Programmabegroting 2027-2030. 

In dit financieel meerjarenperspectief geven we eerst een korte samenvatting van de spelregels. Vervolgens geven we u een overzicht van de belangrijkste financiële uitgangspunten die zijn verwerkt in deze begroting. Daarna volgen de door het college voorgestelde nieuwe ontwikkelingen. En als laatste komen de bovengenoemde ontwikkelingen samen in het financiële overzicht van het structurele begrotingssaldo voor 2027-2030 met bijbehorende actieplan.

Spelregels:

1. Geen geld zonder plan en, waar mogelijk, nieuw voor oud beleid
Voor nieuwe ambities, investeringen of budgetaanvragen moet duidelijk zijn wat het doel is, hoe de uitvoering plaatsvindt, welke capaciteit nodig is en welke resultaten worden beoogd. Waar mogelijk vervangen van oud beleid door nieuw.

2. Eerst afmaken, dan uitbreiden
Lopende projecten, programma's en investeringen krijgen prioriteit boven nieuwe initiatieven. Voordat nieuwe ambities worden toegevoegd, wordt eerst gekeken naar de voortgang, uitvoerbaarheid en afronding van bestaande afspraken.

3. Niet alles kan tegelijk
Nieuwe investeringen en beleidsvoornemens worden afgewogen op maatschappelijke meerwaarde, wettelijke noodzaak, financiële haalbaarheid én beschikbare uitvoeringscapaciteit. 

4. Realistisch begroten
Wij begroten zo realistisch mogelijk. Budgetten die structureel niet worden benut, worden opnieuw afgewogen en plannen worden alleen opgenomen wanneer voldoende capaciteit beschikbaar is om deze ook daadwerkelijk uit te voeren. 

5. Financiële meevallers vallen in beginsel terug naar de algemene middelen
Meevallers en incidentele voordelen worden niet automatisch ingezet voor nieuwe plannen, maar eerst beoordeeld op hun bijdrage aan een financieel gezonde en toekomstbestendige gemeente. 

6. Terughoudenheid bij gebruik van bestemmingsreserves
Niet benutte bestemmingsreserves worden niet automatisch ingezet voor nieuwe plannen en vloeien terug naar de algemene middelen.

Financiële verwerking uitgangspunten:

Met de spelregels als randvoorwaarde zijn vervolgens de financiële uitgangspunten uit de Kaderbrief 2027 verwerkt in deze begroting. De belangrijkste zijn: 

• Loon- en prijsontwikkelingen
  De loon- en prijsontwikkelingen behoren grotendeels tot de autonome kostenstijgingen waar de gemeente slechts beperkt invloed op heeft. De loonontwikkeling van de eigen organisatie is gebaseerd op de meest recente cao-afspraken en verwachtingen ten aanzien van toekomstige salarisontwikkelingen. Daarnaast is rekening gehouden met prijscompensatie voor reguliere budgetten, subsidies en verschillende uitvoeringskosten.
  
  
• Bijdragen aan de verbonden partijen
  De stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door loon- en prijsstijgingen en ontwikkelingen binnen de uitvoering van de betreffende organisaties. Uw raad is hierover recent geïnformeerd via de behandeling van de begrotingen en zienswijzen van de verbonden partijen. De financiële effecten zijn in de Kaderbrief verwerkt en maken onderdeel uit van het meerjarig financieel perspectief.
  
  
• Autonome ontwikkelingen
  Onder de autonome ontwikkelingen zijn een viertal opgaven genoemd. Op basis van het ontstane inzicht in de benodigde formatie en inhuur is duidelijk geworden wat de concrete opgave en strategische vraagstukken zijn (€ 1,5 mln. structureel aanvullend lastenbudget opgenomen). Het is duidelijk welke formatie benodigd is om onze huidige taken goed uit te voeren. Daarnaast zullen in de begroting 2027-2030 de kapitaallasten worden opgenomen voor de nieuwe Gemeentewerf (vanaf 2029) en zijn de financiële gevolgen van twee praktisch niet uitvoerbare taakstellingen teruggedraaid.
  
  

• Onontkoombare en onvermijdbare keuzes
  Naast de autonome ontwikkelingen zien wij een aantal opgaven waarvoor besluitvorming op korte termijn noodzakelijk is. Het betreft onder andere de implementatie van de nieuwe Archiefwet, de samenwerking binnen i-Boce, de regionale Gemeenschappelijke Regeling Jeugdhulp Drenthe en de vervanging van hybride vergaderapparatuur. Deze opgaven vloeien voort uit wettelijke verplichtingen, regionale afspraken of de continuïteit van de gemeentelijke bedrijfsvoering. De financiële effecten zijn opgenomen in het meerjarig perspectief.
  
  

• Het structureel verhogen van het tarief OZB voor niet woningen met 10%.

Als college stellen we uw raad voor om de volgende ontwikkelingen op te nemen in de begroting. In de tabel hieronder wordt toegelicht welke financiële consequenties dit heeft.

1. Locatieverkenning en haalbaarheid bedrijventerrein Geesbrug
De beschikbare voorraad bedrijventerrein in Coevorden is vrijwel uitgeput. In de directe omgeving van Coevorden is er ook geen mogelijkheid tot uitbreiding. Er loopt daarom een regionale verkenning waarin Geesbrug is aangewezen als één van de twee kansrijke locaties voor een regionaal bedrijventerrein. Om tijdig bestuurlijke keuzes te kunnen maken en invloed uit te oefenen op de regionale besluitvorming is het noodzakelijk om de locatie nader te onderzoeken (haalbaarheidsonderzoek).  

2. Uitbreiding bedrijventerrein 't Kleine veld in Dalen
Binnen Dalen is er behoefte aan extra ruimte voor bedrijven. Jaren geleden is dit vastgesteld op 5 hectare.
Het voorkeursrecht is in juni 2026 vastgesteld, waardoor wij nu 3 jaar te tijd hebben met het vaststellen van een plan. Met deze incidentele middelen willen we een stedenbouwkundigplan opstellen tot en met een omgevingsplan. 

3. Starterslening
Om inwoners met sociaal-economische binding beter te kunnen bedienen op de woningmarkt, wordt de starterslening voortgezet. Deze ontwikkeling is in de begroting budgetneutraal opgenomen. 

4. Pilot Zorgzame Gemeenschappen
De gemeente Coevorden wil de resultaten van de pilot Zorgzame Gemeenschappen behouden en verder ontwikkelen. Voorgesteld wordt om de pilot met een jaar te verlengen, inclusief de inzet van de dorpsondersteuner. Samen met Maatschappelijk Welzijn Coevorden wordt gewerkt aan verdere doorontwikkeling van de functie en de mogelijkheden om de aanpak uit te breiden naar een tweede gemeenschap. Maatschappelijk Welzijn Coevorden neemt hierbij het werkgeverschap op zich en draagt in 2027 bij door middel van cofinanciering. Het doel is sterke zorgzame gemeenschappen waar inwoners elkaar ondersteunen, inwonersinitiatieven en vrijwilligers worden gestimuleerd en gefaciliteerd en ondersteuning zoveel mogelijk dicht bij de inwoners word georganiseerd. 

5. Incidentele verhoging exploitatie bijdrage zwembaden
De exploitatie van sportcomplex de Swaneburg en Drostenhal willen we als gemeente niet naar ons toe halen zolang het onderzoek naar de toekomstscenario’s nog niet is afgerond en er nog geen keuzes zijn gemaakt door het college en de raad. Daarom is besloten om de aanbesteding uit te stellen. Voor de overbruggingsperiode willen we in 2027 eenmalig middelen beschikbaar stellen. 

6. Veiligheid in de binnenstad en stationsgebied
We geven opdracht voor een onderzoek, plan van aanpak en rapport met concrete adviezen en maatregelen gericht op brede veiligheid in de binnenstad en het stationsgebied. Dit om inzicht te krijgen in de onveiligheden en risico’s in de binnenstad van Coevorden. Daarbij is er ook aandacht voor het stationsgebied, nu dit een druk punt is vanwege de (internationale) spoorverbinding en de komst van de Nieuwe Veste.

Bovengenoemde ontwikkelingen leiden tot een saldo van de structurele baten en lasten voor de komende jaren zoals dat is opgenomen in onderstaande tabel. Het jaar 2027 laat nog een sluitende begroting zien. Met andere woorden: het Structureel Reëel Evenwicht (SRE) is nog licht positief. De komende jaren staan we echter voor grote financiële uitdagingen. Net zoals andere gemeenten hebben we te maken met stijgende kosten, toenemende maatschappelijke opgaven en onzekerheden rondom rijksfinanciering. 

Denk bijvoorbeeld aan de vele ontwikkelingen in het jeugddomein. De vorming van de nieuwe gemeenschappelijke regeling, ontwikkelingen in wet- en regelgeving en de verwachte uitkomsten van de Commissie van Ark kunnen de komende periode van invloed zijn op de inrichting, uitvoering en financiering van de jeugdzorg. De Commissie van Ark onderzoekt de ontwikkeling van de jeugdzorg en de financiële en bestuurlijke verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk en gemeenten. De uitkomsten kunnen daarmee gevolgen hebben voor de financiële positie van gemeenten.

Gelet op deze ontwikkelingen stellen wij voor om op dit moment geen extra structurele middelen beschikbaar te stellen. We volgen de ontwikkelingen nauwgezet en betrekken de financiële en inhoudelijke consequenties bij de verdere uitwerking van onze financiële strategie en de Kaderbrief 2028.

De financiële uitdaging vraagt om een realistische en financieel verantwoorde koers. Hoe houden we de structurele baten in evenwicht met onze structurele lasten?

De komende periode werken we aan een financieel actieplan voor de gemeente. Binnen alle portefeuilles worden het bestaande beleid, de beschikbare middelen, de financiële verplichtingen en de aanwezige keuzeruimte in beeld gebracht. Daarbij betrekken we nadrukkelijk de verdere uitvoering van het coalitieakkoord. In de volgende paragraaf wordt deze opdracht verder geconcretiseerd.
Deze aanpak moet leiden tot een helder inzicht in de mogelijkheden om middelen effectiever in te zetten, prioriteiten te stellen en waar nodig bestaand beleid tegen het licht te houden. Daarbij kijken we niet alleen naar besparingsmogelijkheden, maar juist ook naar de maatschappelijke effectiviteit en de financiële houdbaarheid van beleid op de langere termijn.

Opdracht aan de directie:

Het college geeft de directie opdracht om in de periode tot de start van de Kaderbrief 2028 in februari 2027 de basis te leggen voor een integrale financiële strategie en het maken van meerjarige financiële keuzes. Doel is om het college en de gemeenteraad beter inzicht te bieden in de financiële ruimte, de keuzes binnen het bestaande beleid en de mogelijkheden om de financiële positie structureel te versterken. 

De opdracht omvat:

1. Inzicht en doorlichting: het integraal in beeld brengen en doorlichten van de gemeentelijke financiën, vanuit de programma’s, producten en kostenplaatsen. Hieruit ontstaat het beeld van over- en onderbestedingen binnen de verschillende portefeuilles. Hierbij wordt waar nodig gebruikgemaakt van externe deskundigheid.
2. Toeristenbelasting: het uitwerken van verschillende scenario’s voor de ontwikkeling van de toeristenbelasting en de financiële consequenties daarvan.
3. Afvalstoffenheffing: het in beeld brengen van de ontwikkeling naar kostendekkendheid en de financiële en beleidsmatige consequenties daarvan.
4. Overige lokale heffingen en leges: het in beeld brengen van de mogelijkheden en consequenties van andere financiële knoppen binnen de gemeentelijke heffingen en leges.
5. Externe financiering: het onderzoeken van mogelijkheden om meer externe middelen en subsidies aan de gemeente te verbinden, passend bij onze maatschappelijke opgaven en ambities.
6. Bestemmingsreserve nieuwe ontwikkelingen: in het coalitieakkoord 2026-2030 “Samen bouwen aan een sterke toekomst” is opgenomen dat de huidige bestemmingsreserves met in totaal € 6 miljoen worden verminderd en dat hiervoor incidentele investeringen worden gedaan. In dit actieplan zal worden uitgewerkt welke bestemmingsreserves hiervoor in aanmerking komen. 
   
   

De uitkomsten van deze opdracht worden betrokken bij de voorbereiding van de Kaderbrief 2028 en vormen een belangrijke basis voor de integrale financiële strategie en de keuzes die daarin aan de gemeenteraad worden voorgelegd. De bestuurlijke opdrachtgever voor dit actieplan is de portefeuillehouder Financiën.